چند سطر از صفحات آغازين كتاب «انسان در شعر معاصر» نوشته زنده ياد محمد مختاري ( چاب دوم 1378 انتشارات توس) انتخاب شده است:
 «ساخت استبداي ذهن» يك مشخصه فرهنگي ديرينه است و خود نتيجه ساخت اجتماعي و تاريخي استبداي است كه قرنها دچارش بوده ايم و تحقيق و بررسي آن موضوع پردامنه اي است كه بناگزير بايد توسط پژوهشگران گوناگون صورت پذيرد.
در چنين نظام فرهنگي مستبدانه اي است كه ما حتي گاه از آزادي نيز با استبعداد راي وبس مستبدانه حمايت مي كرده ايم! [...] به سبب فقدان تجربه عيني دموكراتيك در تاريخمان، ذهنيت مجربي از دموكراتيسم نداشته ايم. پس همه چيز خود را در همان «ساخت استبداي ذهن» ارائه مي كرده ايم. در درون هريك از ما غالباً يك رئيس، يك رهبر، يك شبان، يك قيم، يك آقا بالا سر، يك پيشكسوت، يك مستبد، يك مراد، يك سلطان... بوده است كه فقط خود را حق مي دانسته است، و ديگران را غالباً به چشم رمه و گله و پيرو پسرو و رعيت و... مي ديده است. و خيلي طبيعي مي دانسته است كه به جاي همگان تصميم بگيرد و عمل كند. البته نمي شود گفت كه همه افراد و گروههاي متفاوت فرهنگي وسياسي و اجتماعي همسان بوده اند و همگي به يك درجه و اندازه دچار اين بيماري بوده اند. حتي مي توان گفت كه در چند دهه اخير كساني بوده اند كه به گونه اي انفرادي، و در اثر مجاهدتها و كوششهاي مستمر خويش، در مجموع، انديشه ها و روشها و منشهاي دموكراتيك و بسيار انساني در مفهوم جديد، از خود ارائه داده اند. اما اين را نيز مي توان و بايد گفت كه نزديك به تمام ما به درجات مختلف، سهمي از اين گرفتاري داشته ايم و هرچه بيشتر پاي قدرت عمل به ميان آمده، عارضه نيز قوي تر و گسترده تر و ويران كننده تر نمودار شده است.
پيداست كه در آن زمان[اوائل انقلاب] همه ما زبان به دموكراسي گشوده بوديم و اين خود يك گام مثبت و شايسته، ويك درخواست حق و ارزشمند بود. اما دموكراتيسم يك امر تجربي ويك دستاورد جمعي است، و نه يك مساله صرفاً آموزشي يا اخلاقي كه بشود، آن را به افراد توصيه كرد، اما در موقعيت جمعي آن را از ياد برد و نمي توان به صرف خواندن اصول واسلوب آن در كتابها دموكرات شد. پذيرش حضور و حق و راًي ديگري بايد از راه تجربه مستمر اجتماعي ، مادي و معنوي براي نهادهاي جامعه و مردم به صورت يك امر دروني درآيد

دفترهای پیش ، 1، 2